به گزارش کردپرس، پانزده سال پس از آغاز آموزش رسمی زبان کردی در مناطق کردنشین سوریه، اکنون آینده این آموزش به یکی از محورهای اصلی اختلاف میان اداره خودگردان شمال و شرق سوریه و دولت انتقالی دمشق تبدیل شده است. این اختلاف همزمان با برگزاری مراسم «روز زبان کردی» وارد مرحله تازهای شده است.
مقامهای اداره خودگردان به یک نشریه انگلیسی زبان در آمریکا گفتهاند که در مذاکرات با دولت انتقالی سوریه خواستار تضمین حق آموزش به زبان مادری در قانون اساسی جدید هستند و پیشنهاد دمشق برای محدود کردن آموزش زبان کردی به دو ساعت در هفته را رد کردهاند.
همزمان در شهرهای شمال و شرق سوریه، راهپیماییها و برنامههایی به مناسبت ۱۵ مه، روز زبان کردی، برگزار شد که شرکتکنندگان در آن خواستار به رسمیت شناخته شدن زبان کردی، تضمین آموزش به این زبان و ثبت آن به عنوان یکی از زبانهای رسمی سوریه شدند.
سمیرا حاج علی، رئیس مشترک هیئت آموزش اداره خودگردان تأکید کرد که آموزش زبان کردی پس از دههها ممنوعیت و به حاشیه رانده شدن در دوران حکومت حزب بعث، برای کردهای سوریه یک «نقطه عطف تاریخی» بوده است.
او گفت مسئله تنها به آموزش زبان محدود نمیشود، بلکه به هویت و فرهنگ کردی مربوط است؛ هویتی که طی دههها با سیاستهای انکار و ممنوعیت روبهرو بوده است.
فرید خلیل، مدیر بخش رسانهای بنیاد زبان کردی ، نیز گفت در دوران حکومت قبلی حتی صحبت کردن به زبان کردی یا همراه داشتن کتاب کردی میتوانست به بازداشت افراد منجر شود. او به سخنان اخیر مظلوم عبدی، فرمانده کل نیروهای دموکراتیک سوریه، اشاره کرد که گفته بود در کودکی به دلیل حمل یک کتاب کردی بازداشت شده بود.
به گفته فرید خلیل، کردهای سوریه، با وجود سالها فشار و سرکوب، زبان مادری خود را حفظ کردند و پیش از سال ۲۰۱۱ نیز از طریق فعالیتهای مخفی فرهنگی و آموزشی، آموزش زبان کردی را ادامه دادند.
به گفته مقامهای اداره خودگردان، آغاز خودگردانی مناطق کردنشین سوریه در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۲ سرآغاز «انقلاب زبان کردی» در سوریه بود؛ دورهای که برای نخستین بار در تاریخ این کشور، زبان کردی به صورت رسمی وارد مدارس شد.
در مرحله نخست، سه درس به زبان کردی تدریس میشد و هدف، ایجاد پایه آموزشی برای دانشآموزان کرد بود. سپس آموزش کردی به تدریج از مقطع ابتدایی تا دانشگاه گسترش یافت و اکنون این زبان در مدارس، دانشگاهها، نهادهای اداری، مراکز درمانی و بسیاری از بخشهای عمومی شمال و شرق سوریه مورد استفاده قرار میگیرد.
سمیرا حاج علی میگوید مدارس کردی نقش مهمی در حفظ فرهنگ، هویت و آگاهی سیاسی کردها داشتهاند و دانشآموختگان این نظام آموزشی پیوند عمیقتری با زبان و هویت کردی پیدا کردهاند.
در عین حال، موضوع به رسمیت شناخته شدن مدارک تحصیلی صادرشده در مناطق تحت کنترل اداره خودگردان، به یکی از چالشها و محورهای مذاکرات با دولت انتقالی سوریه تبدیل شده است.
مقامهای اداره خودگردان میگویند دمشق وعده داده مدارک مدارس و دانشگاههای شمال و شرق سوریه را همانند مدارک مناطق ادلب به رسمیت بشناسد، اما اجرای این وعدهها همچنان کند و مبهم است.
او تأکید کرد تا زمان دستیابی به توافق نهایی بر سر یک برنامه آموزشی سراسری برای سوریه، مدارس مناطق کردنشین همچنان به تدریس بر اساس برنامه درسی اداره خودگردان، بهویژه آموزش زبان کردی، ادامه خواهند داد.
به گفته او، مذاکرات جاری بر تدوین یک برنامه درسی ملی مشترک متمرکز است که بعداً به زبان کردی نیز ترجمه خواهد شد، اما این برنامه باید ویژگیهای قومی و فرهنگی کردها و دیگر جوامع سوریه را در نظر بگیرد.
یکی از مهمترین مطالبات کردهای سوریه، ثبت زبان کردی به عنوان زبان رسمی در قانون اساسی آینده این کشور است.
این مطالبه پس از آن برجستهتر شد که دولت انتقالی سوریه با استفاده از زبان کردی در تابلوهای رسمی ادارات دولتی در مناطق کردنشین مخالفت کرد و زبان عربی را تنها زبان رسمی کشور دانست.
در ژانویه ۲۰۲۶، احمد الشرع، رئیس دولت انتقالی سوریه، با صدور فرمان شماره ۱۳ زبان کردی را به عنوان «زبان ملی» به رسمیت شناخت، اما این فرمان، کردی را زبان رسمی اعلام نکرد.
مقامهای اداره خودگردان اگرچه این اقدام را از نظر نمادین مثبت ارزیابی میکنند، اما میگویند تا زمانی که حقوق زبانی کردها در قانون اساسی تضمین نشود و زبان کردی در آموزش و نهادهای رسمی مناطق کردنشین جایگاه قانونی پیدا نکند، این اقدامات کافی نخواهد بود.
فرمان شماره ۱۳ همچنین تصریح کرده است که آموزش زبان کردی در مناطق کردنشین تنها دو ساعت در هفته خواهد بود که با مخالفت شدید مقامهای کرد روبهرو شده است.
سمیرا حاج علی گفت: «دانشآموزان مناطق کردنشین پانزده سال است که به زبان کردی تحصیل میکنند و محدود کردن آن به دو ساعت در هفته غیرقابل قبول است.»
با این حال، او اختصاص دو ساعت آموزش زبان کردی در سایر استانهای سوریه را گامی مثبت دانست که میتواند به کردهای ساکن دیگر مناطق سوریه امکان یادگیری زبان مادریشان را بدهد.
فعالان حقوق بشری و نهادهای مدنی سوری نیز تأکید میکنند که حق آموزش به زبان مادری، حقی تضمینشده در کنوانسیونهای بینالمللی است و ادامه محدودیتها علیه زبان کردی به معنای تداوم سیاستهای حذف و انکار علیه کردها خواهد بود.
در همین راستا، سازمان «سوریها برای حقیقت و عدالت» با انتشار بیانیهای که به امضای ۲۷ نهاد سوری رسیده، اقدام مقامهای دمشق در حذف زبان کردی از تابلوی کاخ دادگستری حسکه را محکوم کرد.
امضاکنندگان این بیانیه اعلام کردند حذف زبان کردی ناقض حقوق فرهنگی و زبانی شهروندان سوریه است و خواستار به رسمیت شناخته شدن زبان کردی در قانون اساسی و تضمین حق آموزش به زبان مادری برای همه اقوام و جوامع سوری، از جمله آشوریها، ارمنیها و چرکسها شدند.
بر اساس آمار منتشرشده از سوی هیئت آموزش اداره خودگردان، آموزش زبان کردی در شمال و شرق سوریه طی سالهای اخیر به شکل قابل توجهی گسترش یافته است.
در منطقه جزیره در استان حسکه، بیش از ۶ هزار و ۲۰۰ معلم زبان کردی و حدود ۶۰ هزار دانشآموز در یکهزار و ۷۹۰ مدرسه مشغول آموزش هستند. در کوبانی نیز ۲ هزار و ۶۵۰ معلم زبان کردی به حدود ۴۳ هزار و ۵۰۰ دانشآموز در ۳۰۰ مدرسه آموزش میدهند.
نظر شما