به گزارش کردپرس،  دیدارهای متوالی مقام‌های ارشد ترکیه و رهبران اتحادیه میهنی کردستان در روزهای اخیر، از جمله دیدار هاکان فیدان با قباد طالبانی در آنکارا و سفر ابراهیم کالن، رئیس دستگاه اطلاعات ترکیه به سلیمانیه برای گفت‌وگو با بافل طالبانی، از آغاز مرحله‌ای تازه در روابط دو طرف حکایت دارد؛ روابطی که طی نزدیک به یک دهه گذشته تحت تأثیر اختلاف بر سر حزب کارگران کردستان (پ.‌ک‌.ک)، نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) و رقابت‌های ژئوپلیتیکی در شمال عراق و سوریه بارها دچار تنش شده بود. اکنون، هم‌زمان با پیشرفت روند صلح میان دولت ترکیه و پ‌ک‌ک، آنکارا و اتحادیه میهنی در حال بازسازی مناسباتی هستند که زمانی تا مرز قطع کامل ارتباطات سیاسی و محدودیت‌های شدید اقتصادی پیش رفت. آخرین نشانه این تغییر، دیدار هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، با قباد طالبانی، معاون نخست‌وزیر اقلیم کردستان عراق، در آنکارا بود. قباد طالبانی پس از این دیدار اعلام کرد از تعهد جدی ترکیه به روند صلح با پ‌ک‌ک خرسند است و اتحادیه میهنی از موفقیت این روند حمایت کامل می‌کند.

چند روز پیش از آن نیز ابراهیم کالن، رئیس سازمان اطلاعات ملی ترکیه (میت)، در سلیمانیه با بافل طالبانی و قباد طالبانی دیدار کرده بود. دو طرف درباره روند صلح، تحولات عراق، سوریه و تغییرات امنیتی منطقه گفت‌وگو کردند. منابع نزدیک به اتحادیه میهنی از احتمال سفر قریب‌الوقوع بافل طالبانی به آنکارا نیز خبر داده‌اند. این رفت‌وآمدهای دیپلماتیک نشان می‌دهد آنکارا، پس از سال‌ها تنش، به دنبال ایجاد کانال ارتباطی مستقیم با سلیمانیه است. روابط ترکیه و اتحادیه میهنی در دوران رهبری جلال طالبانی، رهبر فقید اتحادیه میهنی عموماً متوازن بود. جلال طالبانی در بسیاری از مقاطع نقش واسطه میان دولت ترکیه و بازیگران کرد را ایفا می‌کرد و در آنکارا به عنوان شخصیتی قابل اعتماد شناخته می‌شد. اما پس از درگذشت او در سال ۲۰۱۷، روابط دو طرف به سرعت رو به تیرگی گذاشت. در همان سال و پس از ربوده شدن دو مأمور سازمان اطلاعات ترکیه در سلیمانیه توسط پ‌.ک.‌ک، آنکارا دفتر نمایندگی اتحادیه میهنی در ترکیه را تعطیل و بهرور زگلالی، نماینده باسابقه این حزب در آنکارا را که حدود ۱۷ سال این مسئولیت را بر عهده داشت، از کشور اخراج کرد. هم‌زمان، ترکیه اتحادیه میهنی را به مدارا با پ‌.ک.‌ک و فراهم کردن فضای فعالیت برای این گروه در سلیمانیه متهم کرد. این اتهام به مهم‌ترین محور اختلافات دو طرف تبدیل شد.

ممنوعیت پروازها و فشار بر سلیمانیه

تنش‌ها در سال‌های بعد ابعاد اقتصادی و حمل‌ونقلی نیز پیدا کرد. پس از همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان در سال ۲۰۱۷، ترکیه پروازهای خود به اربیل و سلیمانیه را متوقف کرد. هرچند پروازهای اربیل در سال ۲۰۱۸ از سر گرفته شد، اما محدودیت‌های مربوط به سلیمانیه به دلیل اختلافات امنیتی ادامه یافت. در سال ۲۰۲۳ نیز آنکارا بار دیگر حریم هوایی خود را به روی پروازهای مبدأ و مقصد سلیمانیه بست و اعلام کرد حضور و فعالیت پ‌ک‌ک در این شهر امنیت هوانوردی ترکیه را تهدید می‌کند. اندکی بعد نیز حمله پهپادی در نزدیکی فرودگاه سلیمانیه، کاروان حامل مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، را هدف قرار داد؛ حمله‌ای که هرچند ترکیه مسئولیت آن را بر عهده نگرفت، اما بسیاری آن را به آنکارا نسبت دادند. اکنون و در پی آغاز روند جدید گفت‌وگوها، ترکیه ممنوعیت پروازها به مقصد و از مبدأ سلیمانیه را لغو کرده است؛ اقدامی که از آن به عنوان یکی از مهم‌ترین نشانه‌های کاهش تنش میان دو طرف یاد می‌شود.

اختلاف اصلی؛ پ‌.ک.‌ک و کردهای سوریه

به باور تحلیلگران، مهم‌ترین عامل تیرگی روابط، نگاه متفاوت دو طرف به پ‌ک‌ک و نیروهای دموکراتیک سوریه بوده است. ترکیه، یگان‌های مدافع خلق (YPG) و حزب اتحاد دموکراتیک (PYD) را شاخه سوری پ‌ک‌ک می‌داند، در حالی که اتحادیه میهنی روابط نزدیکی با نیروهای دموکراتیک سوریه برقرار کرده است. این روابط پس از قدرت گرفتن بافل طالبانی پررنگ‌تر شد. او در سال‌های اخیر چندین بار به شمال شرق سوریه سفر کرد، با فرماندهان SDF دیدار داشت و از همکاری میان نیروهای ضدتروریسم اتحادیه میهنی و نیروهای کرد سوری سخن گفت. از نگاه آنکارا، این تماس‌ها به معنای نزدیک‌تر شدن اتحادیه میهنی به پ‌ک‌ک بود و به همین دلیل فشارهای سیاسی و امنیتی علیه سلیمانیه افزایش یافت.

بخشی از این سیاست نیز به رویکرد شخصی بافل طالبانی بازمی‌گردد. او تلاش کرده است اتحادیه میهنی را از یک بازیگر صرفاً داخلی به یکی از بازیگران مؤثر در معادلات کردی منطقه تبدیل کند؛ رویکردی که با تأکید بر همبستگی میان کردهای عراق، سوریه و ترکیه همراه بوده است. بافل بارها از ضرورت پایان دادن به چهار دهه درگیری میان ترکیه و پ.‌ک.‌ک سخن گفته و در پیام‌هایی به مناسبت نوروز و مناسبت‌های دیگر، بر اتحاد کردها و حل مسالمت‌آمیز مسئله کرد تأکید کرده است. با این حال، مقام‌های ترکیه این مواضع را بیش از آنکه میانجی‌گری بدانند، نوعی مداخله در مسائل داخلی خود تلقی می‌کردند.

چرا روابط در حال تغییر است؟

تحلیلگران معتقدند چند تحول هم‌زمان، زمینه بازسازی روابط را فراهم کرده است.

نخست، آغاز روند جدید صلح میان دولت ترکیه و پ‌ک‌ک باعث شده آنکارا بیش از گذشته به همکاری سلیمانیه نیاز داشته باشد؛ زیرا بخش مهمی از ساختار و شبکه‌های پ‌ک‌ک در حوزه نفوذ اتحادیه میهنی قرار دارند.

دوم، ترکیه به این جمع‌بندی رسیده است که تکیه صرف بر حزب دموکرات کردستان برای پیشبرد سیاست‌هایش در اقلیم کافی نیست و حفظ ارتباط با اتحادیه میهنی نیز برای ایجاد توازن سیاسی ضروری است.

سوم، تحولات سوریه و آینده نیروهای کرد این کشور، نقش اتحادیه میهنی را برای ترکیه پررنگ‌تر کرده است؛ به‌ویژه اگر روند صلح به گفت‌وگو درباره وضعیت کردهای سوریه نیز کشیده شود.

در کنار ملاحظات امنیتی، اقتصاد نیز انگیزه مهمی برای نزدیک شدن دو طرف محسوب می‌شود. بخش قابل توجهی از ذخایر گاز طبیعی اقلیم کردستان در مناطق تحت کنترل اتحادیه میهنی قرار دارد و ترکیه در بلندمدت این منابع را یکی از گزینه‌های تأمین انرژی خود می‌داند.

در مقابل، اتحادیه میهنی نیز برای جذب سرمایه‌گذاری، توسعه زیرساخت‌ها و افزایش مبادلات تجاری به بهبود روابط با ترکیه نیاز دارد. به اعتقاد کارشناسان، اگرچه اختلافات بر سر پ‌ک‌ک و روابط سلیمانیه با نیروهای کرد سوری به طور کامل از میان نرفته است، اما منافع مشترک اقتصادی، نیازهای امنیتی و آغاز روند صلح، دو طرف را به سمت بازسازی روابط سوق داده است. دیدارهای اخیر هاکان فیدان، ابراهیم کالن، بافل طالبانی و قباد طالبانی را می‌توان مهم‌ترین نشانه این تغییر رویکرد دانست که در صورت تداوم روند صلح، می‌تواند به پایان یکی از پرتنش‌ترین دوره‌های روابط میان ترکیه و اتحادیه میهنی کردستان از سال ۲۰۱۷ تاکنون بینجامد.