کردپرس

از زمان تأسیس پارلمان کردستان تاکنون، درهای این نهاد چندین بار بسته شده و شأن و جایگاه آن بارها خدشه‌دار شده است. پارلمان در عمل نه به عنوان یک نهاد حاکمیتی متعلق به مردم، بلکه همچون دیوان‌خانه‌ای تلقی شده که باید تحت مدیریت و اراده یک «آقا» اداره شود. این نگرش، جایگاه پارلمان را از یک نهاد دموکراتیک به ابزاری در خدمت قدرت سیاسی تقلیل داده است.

حزب دموکرات کردستان، به عنوان بزرگ‌ترین فراکسیون پارلمان، طی سال‌های گذشته همواره در جهت تضعیف نقش و کارآمدی این نهاد حرکت کرده است. این حزب از یک سو تلاش کرده با جلب رضایت برخی جریان‌های سیاسی، ائتلاف‌هایی را بر اساس برنامه‌های از پیش تعیین‌شده خود شکل دهد و از سوی دیگر، کوشیده است با ایجاد سازوکارهایی خارج از چارچوب پارلمان، از جمله تشکیل «شورای سیاسی احزاب»، روند تصمیم‌گیری سیاسی را از مسیر قانونی پارلمان خارج کند.

با این حال، تحولات امروز نشان می‌دهد که هیچ‌یک از این تلاش‌ها به نتیجه مطلوب نرسیده و هزینه‌های سیاسی و مادی صرف‌شده در این مسیر بی‌ثمر بوده است. اگر بتوان از موفقیتی برای این سیاست‌ها نام برد، همان بی‌اعتبار کردن جایگاه پارلمان است؛ روندی که اکنون پیامدهای آن بیش از همه متوجه خود حزب دموکرات شده است.

بر اساس روند تحولات سیاسی، پارلمان اقلیم کردستان در سه مقطع تاریخی عملاً به گروگان گرفته شد و درهای آن بسته ماند؛ به گونه‌ای که تنها برای انجام برخی امور اداری و تشریفاتی به طور محدود فعالیت داشت.

مرحله نخست: جنگ داخلی (۱۹۹۴–۱۹۹۸)

در چهارم مه ۱۹۹۴ درهای پارلمان بسته شد و پس از نزدیک به چهار سال، در هفدهم سپتامبر ۱۹۹۸ و در پی توافق واشنگتن، فعالیت آن از سر گرفته شد.

مرحله دوم: بحران ریاست اقلیم (۱۲ اکتبر ۲۰۱۵ تا ۱۱ سپتامبر ۲۰۱۸)

این دوره پس از جلوگیری از ورود یوسف محمد، رئیس وقت پارلمان، به اربیل آغاز شد. در آن مقطع، حزب دموکرات کردستان تمایلی نداشت اختلافات سیاسی در چارچوب پارلمان حل‌وفصل شود. در واقع، این حزب پارلمان را در جایگاهی نمی‌دید که مسعود بارزانی، رئیس وقت اقلیم، در آن حضور یافته و پاسخ‌گو باشد؛ به عبارت دیگر، جایگاه شخص مسعود بارزانی فراتر از جایگاه خود پارلمان تلقی می‌شد.

مرحله سوم: پس از پایان دوره پنجم پارلمان (نوامبر ۲۰۲۲ تا اکتبر ۲۰۲۴)

در این دوره نیز پارلمان نزدیک به دو سال از انجام وظایف خود بازماند و عملاً از چرخه قانون‌گذاری و نظارت خارج شد.

بازگرداندن جایگاه پارلمان

پس از آنکه در طول سال‌های گذشته، با تعطیلی‌های مکرر، شأن و اعتبار پارلمان به شدت آسیب دید و هیچ قداستی برای این نهاد باقی گذاشته نشد، اکنون حزب دموکرات کردستان از ضرورت حفظ جایگاه پارلمان سخن می‌گوید و تأکید می‌کند که این نهاد باید به سکوی حل اختلافات سیاسی تبدیل شود.

اما مرور تاریخ نشان می‌دهد که همین مطالبه سال‌ها پیش نیز از سوی نوشیروان مصطفی مطرح شده بود. او خواستار آن بود که پارلمان به مرجع اصلی حل‌وفصل بحران‌های سیاسی تبدیل شود، اما حزب دموکرات کردستان نه تنها این پیشنهاد را نپذیرفت، بلکه با بستن درهای پارلمان، امید شهروندان به اصلاحات از مسیر نهاد قانون‌گذاری را نیز از میان برد.

در طول سال‌های گذشته، آن‌چنان به جایگاه پارلمان آسیب وارد شده که بازگرداندن اعتبار و هیبت آن دیگر کار آسانی نیست. امروز حتی در نگاه خود حزب دموکرات نیز آن اقتدار و منزلت پیشین از میان رفته است. قفل پارلمان اکنون زنگ زده است؛ و تا زمانی که زنگار این قفل زدوده نشود، بعید است هیچ کلیدی توان گشودن آن را داشته باشد.