به گزارش کردپرس، با گذشت بیش از یک سال از سقوط حکومت بعث و آغاز روند بازسازی نهادهای امنیتی سوریه، یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها به جایگاه زنان، به‌ویژه نیروهای زن کُرد، در ارتش جدید این کشور مربوط می‌شود. در حالی که دولت انتقالی دمشق امکان جذب زنان در نیروی پلیس را فراهم کرده، هنوز هیچ سازوکار مشخصی برای حضور آنان در ارتش تعریف نشده است؛ موضوعی که آینده یگان‌های مدافع زنان (YPJ) را با ابهام روبه‌رو کرده است.

یگان های مدافع زنان کرد نماد مشارکت نظامی زنان در سوریه

در طول جنگ داخلی سوریه، یگان‌های مدافع زنان (YPJ) به یکی از شناخته‌شده‌ترین نیروهای زن نظامی در خاورمیانه تبدیل شدند. این نیرو که در سال ۲۰۱۲ در مناطق کردنشین شمال و شرق سوریه (روژاوا) تشکیل شد، بعدها به یکی از ارکان اصلی نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) بدل شد. این یگان در اوج قدرت خود بیش از ۲۰ هزار نیروی رزمی داشت و نقش تعیین‌کننده‌ای در نبرد با داعش؛ از جمله در دفاع از کوبانی، نجات هزاران ایزدی در کوهستان سنجار و آزادسازی رقه ایفا کرد. این نیرو علاوه بر نقش نظامی، به نمادی از توانمندسازی زنان و برابری جنسیتی در مناطق خودگردان شمال و شرق سوریه تبدیل شد.

حذف زنان از روند ادغام نیروها

پس از توافق ادغام میان SDF و دمشق، حدود ۹ هزار نیروی مرد وابسته به یگان‌های مدافع خلق (YPG) و دیگر یگان‌های وابسته به SDF در ساختارهای امنیتی و ارتش جدید سوریه جذب شده‌اند، اما نیروهای زن YPJ عملاً از این روند کنار گذاشته شده‌اند. هرچند فرماندهی YPJ اخیراً با وزیر دفاع سوریه، مرهف ابوقصره، دیدار و درباره امکان مشارکت زنان در ارتش گفت‌وگو کرده است، اما این مذاکرات تاکنون به هیچ توافق عملی یا جایگاه رسمی برای این نیروها منجر نشده است. دولت انتقالی سوریه در ماه مارس نخستین آکادمی پلیس ویژه زنان را در دمشق افتتاح کرد. وزارت کشور اعلام کرده است که بیش از ۱۵ هزار زن برای ورود به این مرکز ثبت‌نام کرده‌اند، اما ظرفیت هر دوره آموزشی تنها ۲۰۰ نفر است. در مقابل، وزارت دفاع سوریه تاکنون هیچ برنامه‌ای برای جذب زنان در ارتش اعلام نکرده و مشارکت آنان همچنان به نهادهای غیرنظامی یا پلیس محدود مانده است.

هند قبوات، وزیر امور اجتماعی و کار سوریه، از معدود مقام‌هایی است که آشکارا از افزایش مشارکت زنان در ساختارهای دولتی دفاع کرده است. او تأکید کرده است که بدون حضور زنان در فرآیند تصمیم‌گیری، دستیابی به صلح و ثبات پایدار امکان‌پذیر نیست. با این حال، این مواضع هنوز به سیاست مشخصی درباره حضور زنان در نیروهای مسلح تبدیل نشده است. بر اساس قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت سازمان ملل درباره «زنان، صلح و امنیت»، دولت‌ها تشویق می‌شوند حضور زنان را در نهادهای امنیتی و نظامی افزایش دهند. پژوهش‌های متعدد نیز نشان می‌دهد که مشارکت زنان در نیروهای مسلح می‌تواند به افزایش کارآمدی نظامی، ارتقای اعتماد عمومی و تقویت پاسخگویی نهادهای امنیتی کمک کند.

پیامدهای سیاسی و اجتماعی حفظ نیروهای کرد سوریه

کنار گذاشتن  این نیروی تماما زن از ارتش جدید سوریه صرفاً یک تصمیم نظامی نیست، بلکه پیامدهای سیاسی و اجتماعی گسترده‌ای دارد. برای بسیاری از کردهای سوریه، زنان رزمنده این گروه نماد مقاومت در برابر داعش و دفاع از جامعه محلی هستند. از این رو، حذف آنان می‌تواند اعتماد بخش مهمی از جامعه کرد به روند ادغام نیروها و بازسازی دولت سوریه را کاهش دهد و بر روابط دمشق با مناطق خودگردان شمال و شرق سوریه تأثیر منفی بگذارد.

اگرچه دولت انتقالی سوریه بر تشکیل یک ارتش واحد ملی تأکید دارد، اما هنوز روشن نکرده است که نیروهای زن، به‌ویژه اعضای  یگان های مدافع زنان، چه جایگاهی در این ساختار خواهند داشت. در شرایطی که هزاران رزمنده زن سابقه حضور در جنگ با داعش را دارند، ادامه حذف آنان از ارتش می‌تواند یکی از نقاط اختلاف میان دمشق و کردها باقی بماند و روند اعتمادسازی میان دو طرف را با چالش مواجه کند.

نشریه آمارجی