به گزارش کرد پرس، مرز، برای بسیاری از استان های کشور تنها یک خط جغرافیایی است، اما برای کردستان، مرز به معنای فرصت، سرمایه و مزیت رقابتی است. استانی که در امتداد یکی از مهم ترین مسیرهای ارتباطی ایران با عراق و اقلیم کردستان قرار گرفته و سال هاست بخش قابل توجهی از تجارت خارجی کشور از گذرگاه های رسمی آن انجام می شود. این موقعیت جغرافیایی، کردستان را به یکی از مهم ترین حلقه های اتصال اقتصاد ایران به بازارهای غرب آسیا تبدیل کرده است؛ جایگاهی که امروز بیش از گذشته در آمارهای تجارت خارجی خود را نشان می دهد.

در سال های اخیر، با گسترش مبادلات تجاری با عراق و افزایش نقش کریدورهای زمینی در تجارت منطقه ای، اهمیت مرزهای غرب کشور دوچندان شده است. در این میان، کردستان به دلیل برخورداری از مرزهای رسمی، ظرفیت بالای ترانزیت، دسترسی آسان به بازار چند ده میلیونی عراق و نزدیکی به شبکه حمل ونقل غرب کشور، توانسته جایگاه ویژه ای در تجارت خارجی ایران به دست آورد. همین مزیت باعث شده است که هرگونه رشد در شاخص های تجاری این استان، تنها یک موفقیت استانی نباشد، بلکه نشانه ای از افزایش نقش ایران در تجارت منطقه ای نیز محسوب شود.

گزارش عملکرد تجارت خارجی کردستان در دو ماه نخست سال ۱۴۰۵ نشان می دهد مجموع مبادلات تجاری استان به ۷۱۲ میلیون دلار رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۵۸ درصد رشد داشته است؛ آماری که بیانگر افزایش سهم کردستان در تجارت خارجی کشور و فعال تر شدن ظرفیت های مرزی این استان است.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت کردستان، معتقد است این ارقام تنها بخشی از ظرفیت واقعی استان را نشان می دهد. محمدبختیار خلیقی می گوید: «مجموع تجارت خارجی استان در دو ماهه نخست امسال به ۷۱۲ میلیون دلار رسید که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۵۸ درصد افزایش داشته است».

ترانزیت؛ مزیتی که کردستان را به کریدور غرب کشور تبدیل کرده است

در اقتصاد امروز جهان، هر منطقه ای که بتواند به مسیر امن، سریع و مقرون به صرفه عبور کالا تبدیل شود، از مزیت های اقتصادی قابل توجهی برخوردار خواهد شد. کردستان نیز به واسطه قرار گرفتن در مسیر ارتباطی ایران با عراق و اقلیم کردستان، از چنین جایگاهی برخوردار است. رشد ترانزیت کالا از مرزهای استان نه تنها به معنای افزایش درآمدهای مستقیم حاصل از حمل ونقل و خدمات مرزی است، بلکه موجب رونق فعالیت شرکت های حمل ونقل، پایانه های بار، خدمات گمرکی، انبارداری، تعمیرات، بیمه و ده ها فعالیت اقتصادی وابسته می شود.

افزایش ترانزیت همچنین به معنای افزایش اهمیت ژئوپلیتیکی استان است؛ زیرا هرچه حجم بیشتری از کالا از مرزهای کردستان عبور کند، این استان نقش پررنگ تری در زنجیره تأمین و تجارت منطقه ای خواهد داشت و زمینه برای جذب سرمایه گذاری در بخش های لجستیکی، صنایع پشتیبان و خدمات بازرگانی نیز فراهم تر می شود.

در دو ماه نخست امسال ۵۹۵ هزار تن کالا به ارزش ۷۱۲ میلیون دلار از مرزهای استان ترانزیت شده است؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۶ درصد از نظر وزنی و ۳۶ درصد از نظر ارزشی افزایش یافته است. این آمار نشان می دهد مرزهای کردستان علاوه بر صادرات، در حال تبدیل شدن به یکی از مهم ترین مسیرهای عبور کالا در غرب کشور هستند.

خلیقی نیز با تأکید بر این موضوع، ترانزیت را یکی از مهم ترین ظرفیت های اقتصادی استان دانسته و می گوید: «در این مدت ۵۹۵ هزار تن کالا به ارزش ۷۱۲ میلیون دلار از مرزهای استان ترانزیت شده که نسبت به سال گذشته از نظر وزنی ۲۶ درصد و از نظر ارزشی ۳۶ درصد رشد داشته است».

صادرات؛ ارزش بیشتر، کیفیت بالاتر

مرزهای کردستان تنها محل عبور کالا نیستند؛ این مرزها دروازه صادرات تولیدات ایرانی به یکی از مهم ترین بازارهای مصرف منطقه نیز به شمار می روند. بازار عراق و اقلیم کردستان طی سال های گذشته همواره یکی از مقاصد اصلی کالاهای ایرانی بوده و تولیدکنندگان کردستان نیز به واسطه همجواری جغرافیایی، سهم قابل توجهی از این بازار را در اختیار گرفته اند.

افزایش ارزش صادرات، بیانگر آن است که ترکیب کالاهای صادراتی استان به سمت محصولات با ارزش افزوده بیشتر حرکت کرده است؛ موضوعی که می تواند درآمد ارزی استان را افزایش داده و زمینه توسعه صنایع تولیدی را نیز فراهم کند.

در دو ماه نخست سال جاری ۲۵۹ هزار تن کالا به ارزش ۱۰۲ میلیون دلار از کردستان صادر شده است. این میزان از نظر وزنی ۶ درصد کاهش داشته اما ارزش صادرات ۴۲ درصد افزایش یافته است. همچنین از این میزان، ۲۴۴ هزار تن به ارزش ۶۱ میلیون دلار از طریق گمرکات استان و ۵۴ هزار تن به ارزش ۴۱ میلیون دلار از سایر گمرکات کشور صادر شده است.

به اعتقاد مدیرکل صمت کردستان، افزایش ارزش صادرات نشان می دهد تولیدکنندگان استان به سمت صادرات کالاهایی با ارزش افزوده بیشتر حرکت کرده اند؛ موضوعی که می تواند درآمد ارزی استان را در سال های آینده افزایش دهد.

تراز تجاری مثبت؛ نشانه پویایی اقتصاد مرزی

یکی از مهم ترین شاخص هایی که وضعیت اقتصاد مرزی را نشان می دهد، تراز تجاری است. مثبت بودن این شاخص بیانگر آن است که درآمدهای حاصل از صادرات و تجارت خارجی، بیش از هزینه های واردات بوده و اقتصاد استان از مزیت تجاری برخوردار است.

برای استانی مانند کردستان که بخش مهمی از اقتصاد آن بر پایه تجارت مرزی استوار است، حفظ تراز تجاری مثبت اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا این شاخص می تواند زمینه جذب سرمایه، توسعه خدمات بازرگانی و افزایش اشتغال در مناطق مرزی را فراهم کند.

بر اساس آمارهای رسمی، تراز تجاری کردستان در دو ماه نخست امسال ۹۸۵ میلیون دلار بوده است؛ هرچند این شاخص نسبت به سال گذشته حدود ۲۱ درصد کاهش یافته، اما همچنان مثبت باقی مانده و نشان می دهد صادرات و فعالیت های تجاری استان همچنان بر واردات برتری دارد.

خلیقی در این باره می گوید: «مثبت بودن تراز تجاری استان نشان دهنده برتری صادرات و فعالیت های تجاری کردستان در مقایسه با واردات است».

ورود کالاهای سرمایه ای؛ نشانه حرکت به سمت توسعه

رشد ارزش واردات در کنار محدود بودن حجم آن، نشان می دهد بخش عمده کالاهای وارد شده به استان را ماشین آلات، تجهیزات و کالاهای سرمایه ای تشکیل می دهد؛ کالاهایی که می توانند زمینه توسعه تولید، افزایش ظرفیت صنایع و ارتقای توان صادراتی استان را در آینده فراهم کنند.

چنین روندی نشان می دهد که تجارت مرزی در کردستان صرفاً به صادرات کالا محدود نیست، بلکه به تدریج به بستری برای تقویت تولید، توسعه صنایع و افزایش بهره وری اقتصادی نیز تبدیل می شود.

طی دو ماه نخست امسال تنها ۳ تن کالا به ارزش ۲۰ میلیون دلار وارد استان شده که ارزش آن نسبت به سال گذشته حدود ۵۲۴ درصد افزایش یافته است. این موضوع نشان می دهد بخش عمده واردات استان را کالاهای سرمایه ای، ماشین آلات و تجهیزات با ارزش افزوده بالا تشکیل می دهد که می تواند زمینه توسعه تولید و تجارت آینده را فراهم کند.

مرز؛ مزیتی که می تواند آینده اقتصاد کردستان را متحول کند

کارشناسان توسعه منطقه ای معتقدند استان هایی که از مزیت مرزی برخوردارند، در صورت برخورداری از زیرساخت های مناسب، می توانند به قطب های لجستیکی و مراکز توزیع کالا در سطح منطقه تبدیل شوند. کردستان نیز با توجه به موقعیت جغرافیایی، دسترسی به بازار عراق، ظرفیت بالای ترانزیت و رشد مستمر تجارت خارجی، همه پیش نیازهای تبدیل شدن به یکی از مهم ترین هاب های تجاری غرب ایران را در اختیار دارد.

افزایش حجم مبادلات تجاری در کنار توسعه زیرساخت های مرزی، علاوه بر رشد درآمدهای استان، می تواند به ایجاد اشتغال پایدار، رونق خدمات حمل ونقل، توسعه صنایع بسته بندی، انبارداری، صادرات مجدد و افزایش سرمایه گذاری داخلی و خارجی منجر شود. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان، مرزهای کردستان را نه صرفاً یک مزیت جغرافیایی، بلکه مهم ترین مزیت اقتصادی این استان می دانند.

خلیقی نیز بر همین موضوع تأکید دارد و می گوید: «رشد ارزش صادرات، افزایش واردات سرمایه ای و استمرار روند صعودی ترانزیت، جایگاه کردستان را به عنوان یکی از استان های راهبردی کشور در تجارت با بازارهای منطقه، به ویژه اقلیم کردستان عراق، بیش از گذشته تقویت کرده است».

او توسعه زیرساخت های مرزی، تسهیل فرآیندهای تجاری، حمایت از صادرکنندگان و افزایش سهم کالاهای دارای ارزش افزوده در صادرات را مهم ترین برنامه های پیش روی استان عنوان می کند و معتقد است با تحقق این برنامه ها، مرزهای کردستان می توانند سهم بیشتری از تجارت خارجی کشور را به خود اختصاص دهند.

امروز آمارها یک پیام روشن دارند؛ مرزهای کردستان دیگر صرفاً گذرگاه عبور کالا نیستند، بلکه به موتور محرک اقتصاد استان و یکی از مهم ترین مزیت های رقابتی ایران در تجارت با غرب آسیا تبدیل شده اند. استمرار این روند، در کنار تکمیل زیرساخت های حمل ونقل، لجستیک، پایانه های مرزی و توسعه خدمات تجاری، می تواند کردستان را به مرکز ثقل تجارت غرب کشور و یکی از اثرگذارترین استان های مرزی ایران در اقتصاد منطقه ای تبدیل کند.

گزارش: سروش حبیبی راد